HRABRA I ČUDESNA OLIVERA

Aleksandra Radovanović    Knjige, Kultura

ŽIVOTNI put Olivere Lazarević (1373-1444), najmlađe kćeri kneza Lazara i kneginje Milice godinama je bio prekriven velom tajne. U literaturi se spominjala tek u malim odeljcima u radovima koji se bave srednjovekovnom epohom ili porodicom Lazarević. Prvi put kod nas biće objavljena monografija o ovoj ženi, koja je bila žrtva za spas svog naroda i otadžbine posle Kosovske bitke, u kojoj su sabrana maltene sva dosadašnja znanja o njoj.

Izdavač Fond „Princeza Olivera” je sa mnogo entuzijazma i ljubavi pristupio realizaciji ovog projekta. Do kraja nedelje kao proizvod pojaviće se lepo urađena i opremljena knjiga „Princeza Olivera: Zaborovljena srpska kneginja”, čiji je autor Nikola Giljen, a koautori Olivera Šaranović i Sonja Jovićević Jov. Baršunaste korice i kutija, obložene svilenkastim platnom na kome je prenet motiv bogate plastične dekoracije Moravske škole stvaraju poseban utisak i naprosto teraju čitaoca da „zaroni” u srpsku srednjovekovnu istoriju.

Paralelno sa izdanjem na našem jeziku, štampanom u 1.000 primeraka, biće objavljeno po 500 primeraka na ruskom i engleskom.

- Monografija je nastala kao deo i delo misije Fonda „Princeza Olivera”, usmerene ka očuvanju našeg duhovnog identiteta - kaže Sonja Jovićević. - Njome smo pokušali da od zaborava spasimo delić srpske istorije, da otrgnemo od vremena Oliverin životni put i njen san.Princeza Olivera je u mladosti provela dvanaest godina u haremu turskog sultana Bajazita Prvog, kao zalog miru između Srbije i Osmanskog carstva, a jedno vreme i u zarobljeništvu mongolskog kana Tamerlana, kao zarobljenica posle Angorske bitke, koja se dogodila 1402. godine.

- Olivera je data za ženu Bajazitu, čoveku druge vere, koji je napao njenu zemlju i pogubio njenog oca. Prema predanju, put iz rodnog Kruševca ka Drenopolju srpski narod je Oliveri posuo ružama - objašnjava Nikola Giljen. - Među stotinama žena u haremu Olivera je postala jedna od četiri sultanove žene - kadune. Vremenom se između njih dvoje, ipak, rodila ljubav. U zapisima istoričara Vladimira Ćorovića navodi se da je Olivera bila vanredno lepa i imala je veliki uticaj na strastima odanog Bajazita, a njegov kolega Stojan Novaković piše da je uspela da i u sultanskom haremu održi prvo mesto i da zadobije i održi ljubav besnog Bajazita. Svoje mesto u haremu i sultanovom srcu često je koristila da pomogne svom napaćenom narodu. Zahvaljujući svom uticaju na Bajazita, Srbija je u to vreme imala daleko povoljniji položaj nego druge balkanske vazalne države, a sami Lazarevići preimućstvo nad ostalom srpskom vlastelom.

Autori monografije ističu da su za osvetljavanje ovog perioda Oliverinog života koristili materijal iz naših i dubrovačkog arhiva, ali su im turski izvori, nažalost, bili nedostupni.

- Za sve vreme boravka u haremu Olivera je ostala u pravoslavnoj veri, što je, naravno, uticalo da se u turskim izvorima spominje kao negativna ličnost - kaže Jovićevićka. - Turski hroničari je ne zovu po imenu, nego „kaurka devojka” i okrivljuju je da je navela Bajazita da pije vino, preko koga je došla do njegovog srca i političkog uticaja.

Nasuprot tome, žrtvu princeze Olivere srpski narod je još za njenog života veoma cenio. Smatrana je žrtvom biblijskog karaktera, kako navode autori, bogougodnom i hristolikom, prinetom iz slobode, ljubavi i poslušanja prema svom rodu i otačinstvu.Despina Olivera se vratila u Srbiju 1403. godine i živela na dvoru svog brata Stefana u tada novoj srpskoj prestonici - Beogradu. Hroničari beleže da mu je bila „verni pratilac, drug i savetnik, podstrekač i tešitelj”. Posle Bajazita nije se udavala i imala potomaka. Od 1430. sa prekidima, živela je najverovatnije kod svog sestrića despota Đurđa Brankovića u Smederevu, a često je putovala kod sestre Jelene Balšić u Dubrovnik, Zetu i Hercegovinu. Kako navode autori monografije naročito je toplo bila primana u Dubrovniku, jer je „Domina Despina” (kako su je Dubrovčani zvali) bila „časna gospođa od krvi Svetloga Despota i od njegovoga Dvora”. Poslednji put se spominje u istorijskim dokumentima iz 1443. godine. Smatra se da je umrla posle 1444. godine i ne zna se gde je sahranjena.

DESPINA

OLIVERA se rodila između 1373. i 1376. godine u Kruševcu, gde je na dvoru svojih roditelja živela sve do 1390. Njeno pravo ime bilo je Olivera, ali je poznata pod imenom Despina, kako su je zvali Dubrovčani i njena starija sestra Jelena Balšić - kaže Giljen. - Po majci Milici, Olivera vodi poreklo od loze Nemanjića. Po već utvrđenoj tradiciji, nasleđenoj od Vizantije i Nemanjića, sve kćeri kneza Lazara, pa tako i Olivera bile su odgojene u ambiciozne, pametne, obrazovane, samosvesne i energične žene, prave vladarke, nalik svojoj majci Milici.

ILUSTRACIJE

U ovoj bogato ilustrovanoj monografiji prvi put su objavljene reprodukcije fresaka koje se nalaze u oltaru Saborne crkve i jedan vitraž iz hrama Svetog Đorđa. Takođe, prvi put su publikovani faksimili nekih dokumenata u kojima se spominje Olivera iz Dubrovačkog arhiva.

Izvor: Večernje novosti D. Matović

ROMAN POLANSKI UHAPŠEN U ŠVAJCARSKOJ

Miroslav Mladenović    Vesti

Više od tri decenije nakon raspisivanja poternice

Photo: EPA/ALESSANDRO DI MEO

Francusko-poljski režiser Roman Polanski uhapšen je u Švajcarskoj po američkom nalogu za hapšenje izdatom pre 31 godinu, javile su svetske agencije

Polanski (76) je u Švajcarsku doputovao na Filmski festival u Cirihu gde je trebalo da mu bude uručena nagrada za životno delo, saopštili su u nedelju organizatori.

U saopštenju se navodi da je policija uhapsila Polanskog u subotu, u vezi s američkim nalogom iz 1978, ali nikakvi drugi detalji nisu izneti. Ciriška policija nije odmah potrvrdila vest o režiserovom hapšenju.

Roman Polanski je pobegao 1978. iz SAD pošto je prethodno priznao krivicu za nezakonit seksualni odnos sa 13-godišnjom devojčicom i od tada ne sme da kroči na američko tlo.

Režiser klasika kao što su Kineska četvrt, Rozmarina beba i Pijanista iz 2002. za kojeg je dobio Oskara (zlatnu statuu preuzeo je glumac Harison Ford), poslednje tri decenije živi u Francuskoj. U strahu od izručenja, kako javlja BBC, nije snimao ni u Velikoj Britaniji.

O ovom slučaju Polanski je snimio dokumentarni film Wanted and Desired.

Izvor: e - novine

DOBRIŠA CESARIĆ - Izbor iz poezije

Nebojša Đorđević    Poezija

DOBRIŠA CESARIĆ (1902 - 1980). Hrvatski pesnik Dobriša Cesarić rodio se na početku 20. veka, 10. januara 1902. godine, u Slavonskoj Požegi, od oca Ðure, inženjera šumarstva, i majke Marije rođene Marković, Ogulinke.
Detinjstvo provodi u Osijeku, gde završava osnovnu školu i četiri razreda niže gimnazije. U jeku prvog svetskog rata, 1916. godine dolazi u Zagreb, grad u kojem maturira, u kome se 1920. godine upisuje se na Filozofski fakultet i grad koji će postati i ostati njegov grad. Povremeno odlazi u inostranstvo - Italija, Njemačka, Bugarska.

Kraće je vreme pomoćni reditelj u Hrvatskom narodnom kazalištu, zatim činovnik Higijenskog zavoda, (niz godina bibliotekar Škole narodnog zdravlja), pa činovnik Ministarstva narodne prosvjete. 1945. godine postaje urednik Zore, izdavačkog preuzeća Hrvatske. 1951. godine izabran je za člana Jugoslavenske akademije nauke i umjetnosti.

Cesarevićeva poezija traje i živi već pola veka. 1916. godine objavljena mu je u “Pobratimu” pjesma “I ja ljubim…”. Pesmom “Buđenje šume” javio se prvi put u jednom izrazito književnom časopisu, u “Kritici” 1920. godine. Sarađivao u mnogim časopisima: “Savremeniku”, “Književnoj republici”, “Književniku”, “Kronici”, “Kritici”, “Literaturi”, “Hrvatskom kolu”, “Hrvatskoj reviji”, “Republici”… 1923. godine pokrenuo je zajedno s Vjekoslavom Majerom časopis “Ozon”.

Cesarić je pisao lirske pesme i pesme u prozi.

Napisao je zbirke pesama:

  • Lirika, 1931
  • Osvjetljeni put, 1953
  • Goli časovi, 1956
  • Spasena svjetla, 1938
  • Izabrani stihovi,
  • Knjiga prepjeva,
  • Proljeće koje nije moje,
  • Izabrane pjesme,
  • Slap, 1970, 1974, 1984
  • Voćka poslije kiše, i
  • Književne nagrade: Nagrada Vladimir Nazor

BALADA IZ PREDRAĐA

….I lije na uglu petrolejska lampa
Svjetlost crvenkastožutu
Na debelo blato kraj staroga plota
I dvije, tri cigle na putu.

I uvijek ista sirotinja uđe
U njezinu svjetlost iz mraka,
I s licem na kojem su obično brige
Pređe je u par koraka.

A jedne večeri nekoga nema,
A moro bi proć;
I lampa gori,
I gori u magli,
I već je noć.

I nema ga sutra, ni prekosutra ne,
I vele da bolestan leži,
I nema ga mjesec,
I nema ga dva,
I zima je već,
I sniježi…

A prolaze kao i dosada ljudi
I maj već miriše—
A njega nema, i nema, i nema ,
I nema ga više

I lije na uglu petrolejska lampa
Svjetlost crvenkastožutu
Na debelo blato kraj staroga plota
I dvije, tri cigle na putu.

POVRATAK

K’o zna (ah niko, niko ništa ne zna.
Krhko je znanje!)
Možda je pao trak istine u me,
A možda su sanje.
Još bi nam mogla desiti se ljubav,
Desiti- velim,
Ali ja ne znam da li da je želim,
Ili ne želim.

U moru života što vječito kipi,
što vječito hlapi,
Stvaraju se opet, sastaju se opet
Možda iste kapi-
I kad prođe vječnost zvjezdanijem putem,
Jedna vječnost pusta,
Mogla bi se opet u poljupcu naći
Neka ista usta.

Možda ćeš se jednom uveče pojavit
Prekrasna, u plavom,
Ne sluteći da si svoju svjetlost lila
Mojom davnom javom,
I ja, koji pišem srcem punim tebe
Ove čudne rime,
Oh, ja neću znati, čežnjo moje biti,
Niti tvoje ime!

Pa ako i duša u tome trenutku
Svoje uho napne,
Sigurnim će glasom zaglušiti razum
Sve što slutnja šapne;
Kod večernjih lampa mi ćemo se kradom
Pogledat k’o stranci,
Bez imalo svijesti koliko nas veži
Neki stari lanci.

No vrijeme se kreće, no vrijeme se kreće
K’o sunce u krugu,
I nosi nam opet ono što je bilo:
I radost, i tugu.
I sinut će oči, naći će se ruke,
A srce se dići-
I slijepi za stope bivšega života
Njima ćemo ići.

K’o zna (ah, niko, niko ništa ne zna.
Krhko je znanje!)
Možda je pao trak istine u me.
A možda su sanje.
Još bi nam mogla desiti se ljubav,
Desiti velim,
Ali ja ne znam da li da je želim,
Ili ne želim.

PJESMA MRTVOG PESNIKA

Moj prijatelju, mene više nema.
Al’ nisam samo zemlja, samo trava.
Jer knjiga ta, što držiš je u ruci,
samo je dio mene koji spava.
I tko je čita - u život me budi
Probudi me, i bit ću tvoja java.

Ja nemam više proljeća i ljeta,
jeseni svojih nemam, niti zima.
Siroti mrtvac ja sam, koji u se
ništa od svijeta ne može da prima.
I što od svijetlog osta mi života,
u zagrljaju ostalo je rima.

Pred smrću ja se skrih (koliko mogoh)
u stihove. U žaru sam ih kovo.
Al’ zatvoriš li za njih svoje srce,
oni su samo sjen i mrtvo slovo.
Otvori ga, i ja ću u te prijeći
ko bujna rijeka u korito novo.

Još koji časak htio bi da živim
u grudima ti. Sve svoje ljepote
ja ću ti dati. Sve misli, sve snove,
sve što mi vrijeme nemilosrdno ote,
sve zanose, sve ljubavi, sve nade,
sve uspomene - o mrtvi živote!

Povrati me u moje stare dane!
Ja hoću svjetla! Sunca, koji zlati
sve čeg se takne. Ja topline hoću
i obzorja, moj druže nepoznati.
I zanosa! I zvijezda, kojih nema
u mojoj noći. Njih mi, dragi, vrati.

Ko oko svjetla leptirice noćne
oko života tužaljke mi kruže.
Pomozi mi da dignem svoje vjeđe,
da ruke mi se u čeznuću pruže.
Ja hoću biti mlad, ja hoću ljubit,
i biti ljubljen, moj neznani druže.

Sav život moj u tvojoj sad je ruci.
Probudi me! Proživjet ćemo oba
sve moje stihom zadržane sate,
sve sačuvane sne iz davnog doba.
Pred vratima života ja sam prosjak.
Čuj moje kucanje! Moj glas iz groba.

JEDNE NOĆI

Te noći pisah sjedeć posve mirno,
Da ne bih majci u susjednoj sobi
Škripanjem stolca u san dirno.

A kad mi koja ustrebala knjiga,
Sasvim sam tiho išao po sagu.
U svakoj kretnji bila mi je briga
Da staričicu ne probudim dragu.

I noć je tekla spokojna i nijema.
A tad se sjetih da je više nema.

MALA KAVANA

Mala kavana.Treperenje sunca
I stol u kutu za dvoje-
Pa ti me ljubiš, zbilja me ljubiš,
Drago, jedino moje?!

Mjesece ljubav je u meni rasla,
Al nikom to ne htjedoh reći.
Bio sam sam, ispijen od čežnja,
A tako blizu sreći.

Da l’ mogo sam slutiti ovoga jutra,
Blijed još od probdite noći,
Da ću ti meko šaptati riječi,
Sanjane u samoći?

I da ću tog jutra, što će se vječno
U riznici srca da zlati,
Naić na ruku toplu i spremnu
Da stisak mi dršćući vrati?

U SVJETLOSTI

Već očajan i lišen moći,
Ja nisam očekivo spas.
Tada u čemernoj samoći,
Tvoj nježni začuo sam glas.
I on je bio kao zov
Na novi put, na život nov.
I ti mi ruku svoju pruži,
I ljubav nas u jedno združi.

Kako je duga bila noć
U kojoj, draga, tebe snivah!
Već mislio sam: nećeš doć.
I rekoh: ona ti je živa
u tvojoj želji, tvome snu,
al odista je nema tu.
Zemaljskim stazama ne kroči
Ta, čije divne čekaš oči.

A gledaj: nebo sija plavlje
Otkada ugledah tvoj lik.
Ljepota, snaga, svjetlo, zdravlje
Ugušiše u srcu krik.
Očima tvojim obasjani
Protiču sada moji dani.
Raskošan, rujan, vedar, žut,
Otvara jesen za nas put

Pođimo zagrljeni ,draga,
U ovaj začarani svijet;
U ljubavi je čudna snaga,
Što korak pretvara u let.
Od poljubaca, zagrljaja
Sve oko nas je puno sjaja.
Duboka sreća svuda zri,
Jer sobom nosimo je mi.

SLAP

Teče i teče, teče jedan slap;

Što u njem znači moja mala kap?
Gle, jedna duga u vodi se stvara,
I sja i dršće u hiljadu šara.

Taj san u slapu da bi mogo sjati,
I moja kaplja pomaže ga tkati.

Tiho, o tiho govori mi jesen
Tiho, o tiho govori mi jesen:
Šuštanjem lišća i šapatom kiše.
Al zima srcu govori još tiše.
I kada sniježi, a spušta se tama,
U pahuljama tišina je sama

PJESMA O TIŠINI

Ona se uvijek javi kad zanoća.
U večernjici svako veče sija.
U tami bdije, u lišću ćarlija,
A njena sestra zove se Samoća.

Ne laže nikad. Ne osvaja zvukom.
Blagoću ima stare mame.
Ko dobar drug je; zagrli te rukom
I punim smisla govori ti mukom,
Ili ti ruku položi na rame.

Ako ti srce sija od vedrine,
Milinom svojom ona je uveća,
Ako je tamno, teret s njega skine,
I otvara mu vidik u dubine.
I katkad u njem zatreperi sreća.

OBLAK

U predvečerje, iznenada,
ni od kog iz dubine gledan
pojavio se iznad grada
oblak jedan.

Vjetar visine ga je njih’o
i on je stao da se žari,
al’ oči sviju ljudi bjehu
uprte u zemne stvari.

I svak je iš’o svojim putem
za vlašću, zlatom ili hljebom,
a on, krvareći ljepotu,
svojim nebom.

I penjao se sve to više
k’o da se kani dić do boga;
vjetar visine ga je njih’o,
vjetar visine raznio ga.

VAGONAŠI

Mi stanujemo u vagonu
Što nije nikada na putu.
U jednom kutu nam je krevet,
A kuhinja u drugom kutu.

Tu svaki vagon dimnjak ima,
Željezni, nakrivljeni tužni.
U ovom kraju stareži i dima
Najljepši dan poružni.

A naša ulica je duga,
Duga,
I čudno ime ima:
Napuštena pruga.

Sve kuće brojeve imadu,
Pa ima ga i naša, Bože moj,
Al nema tako velikog u gradu
K’o naš bijeli željeznički broj.

I vrt imade naša kuća:
Ukraj pruge drač,
Da igrajuć se u njem’ djeca
Zaborave na glad i plač.

U nedjelju, kad stane rad,
Eh, onda bijeda pije, pije,
Zapjeva ne’ko hrapavim glasom,
A ne’koženu bije.

Alkohol ubija… znamo, o znamo,
Znamo da alkohol škodi,
No rakije, rakije, rakije amo,
Jer utjehe nema u vodi.

Sada je ljeto… veliko, zlatno.
Odoše bogataši iz grada
Da traže odmora po svijetu,
Al’ mi smo tu, mi roblje rada.

I naše oči dalje gasnu,
I znoje se u radu dlanovi;
Umjesto nas putovahu svijetom naši stanovi.

Nedjelja. Tužno. Znamo, o znamo,
Znamo da alkohol škodi,
No rakije, rakije, rakije amo,
Jer utjehe nema u vodi.

 

DANI SRPSKE KULTURE U TORONTU

Mirjana Stanojevi?    Dijaspora, Kultura, Vesti

Dani srpske kulture, tradicionalna manifestacija koja će trajati do kraja oktobra, počela u Torontu. Sinoć nastupili izvođači stare srpske i balkanske vokalne muzike braća Teofilović i hor “Kir Stefan Srbin”.

Hor “Kir Stefan Srbin”

U Torontu su počeli Dani srpske kulture, tradicionalna manifestacija koja će trajati do kraja oktobra.

Dani kulture počeli su koncertom hora “Kir Stefan Srbin” koji neguje i izvodi stare srpske narodne i duhovne pesme.

Taj hor nastupio je na svečanosti u Generalnom konzulatu Srbije kojom je obeležena 130. godišnjica od rođenja jednog od najvećih srpskih naučnika Milutina Milankovića.

Svečanosti je prisustvovao veliki broj zvanica iz naučnog i kulturnog života Toronta, kao i pripadnici srpske dijaspore.

O životu i radu Milutina Milankovića (1879-1958), inženjera, astronoma, matematičara, geofizičara i utemeljivača moderne klimatologije i klimatskog modelovanje govorio je generalni konzul Dragan Grković.

Milutin Milanković je najistaknutije mesto u naučnim krugovima širom sveta zaslužio teorijom ledenih doba, koja povezuje promene Zemljine orbite sa dugoročnim klimatskim promenama.

Završavajući septembarsku kanadsku turneju (Montreal, Otava, Vankuver, Toronto) sinoć su na Danima srpske kulture nastupili izvođači stare srpske i balkanske vokalne muzike braća Teofilović, a gost je takođe bio hor “Kir Stefan Srbin”.

Početkom oktobra biće predstavljen književni portret Davida Albaharija. Tada će Albahari, koji deceniju i po živi u Kalgariju, u provinciji Alberta, sticajem okolnosti prvi put održati književno veče za pripadnike dijaspore iz matične zemlje u najvećem kanadskom gradu.

Govoriše o pisanju “tamo i ovde”, o značaju jezika, o ulozi pisca u društvu, o ličnom iskustvu dolaska u Kanadu i drugim temama, a predstaviće i novu zbirku “Nema pesma - izabrane priče”.

Tokom Dana srpske kulture uslediće prikazivanje filma”Ranjeni orao” Zdravka Šotre, pozorišna predstava “Ultra nova pokondirena tikva” i izložba dugogodišnjeg majstora fotografije dnevnika “Toronto star” i drugih kanadskih medija Borisa Sprema.

Izvor: RTS

DRUGA OLIMPIJADA SPORTA, ZDRAVLJA I KULTURE TREĆEG DOBA

Ana Čizmar    Kultura, Vesti

Savez penzionera Srbije u saradnji sa Nacionalnom fondacijom za humanu starost “Dr Laza K. Lazarević”, Asocijacijom Sport za sve Srbije i SO Sokobanja organizuju Drugu olimpijadu sporta, zdarvlja i kulture trećeg doba - Sokobanja 2009. - “Sokobanja 2009.” - 30.09. - 04.10.2009. - za aktivnu i kreativnu starost.

Olimpijada sporta, zdravlja i kulture u osnovi nosi obeležje kulture umešnosti življenja i stanovanja u starosti. Duhovno i fizičko kretanje nerazdvojni su deo olimpiskog i helenskog nasleđa otelovljenog u harmoniji duha i tela - kao najboljeg leka za uspešan i dostojanstven život čoveka usklađen sa unutrašnjim i spoljašnjim svetom. Ovi univerzalni i vekovni postulati - jednom za svagda dati - imaju i svoja aktuelna i primenjena značenja, kolektivnu i idividualnu, vremensku i prostornu dimenziju, što znači i socijalni okvir u kome se ostvaruje program Olimpijade trećeg doba.

Živimo u veku dubokih promena, gotovo ravnih pojavi govora, krajnje izazovnim i zahtevnim, po mnogim vrednostima, novim i drugačijim od onih koje smo naučili i što znamo. Ovakva Olimpijada je izazov, rizik, ali i projekcija i šansa čoveka trećeg doba da, shodno svojim godinama, životnom iskustvu i potrebama, aktivno i stvaralački učestvuje u procesu društvenog kretanja i razvoja. U celini gledano, Olimpijada predstavlja novi odnos prema starosti i starenju, a time i promenu same uloge svih organizacija i udruženja penzionera i starih lica. Ona predstavlja i oblik ostvarivanja bitnih ciljeva Nacionalne strategije o starenju Vlade Republike Srbije.

Predsednik Republike Srbije Boris Tadić je bio pokrovitelj Prve, a prihvatio se pokroviteljstva i Druge Olimpijade sporta, zdravlja i kulture trećeg doba - Sokobanja 2009.

Učesnici Olimpijade su, u principu, ljudi stariji od 60 godina. Ekipu čine najviše 5 takmičara, a ekipa predstavlja državu (stranu ili neku od bivših republika), opštinu, region, organizaciju civilnog društva, udruženje građana, strukovno ili zavičajno udruženje i sl. Svako od njih može prijaviti i veći broj ekipa.

A.M.