DESET NAJZNAČAJNIJIH OTKRIĆA 2009. GODINE

Nebojša Đorđević    Nauka, Vesti

Časopis “Sajens”, u godišnjem pregledu najznačajnijih događaja iz oblasti nauke, otkriće ženskog skeleta “Ardi” u Etiopiji starog više od četiri miliona godina, stavio na prvo mesto.

U godišnjem pregledu najznačajnijih događaja protekle godine, jednog od najprestižnijih naučnih časopisa “Sajens”, na prvom mestu se nalazi otkriće ženskog skeleta “Ardi” u Etiopiji.

Ardi (Ardipithecus ramidus)

Ardi, koja je prema procenama naučnika bila teška oko 50 kilograma i visoka oko metar i 20 centimetara, živela je pre više od četiri miliona godina.

Pronalazak “Ardi” odnosno “Ardipithecus ramidus” promenio je način na koji se razmišljalo o ranoj ljudskoj evoluciji.Ardi” je dokaze da ljudi nisu evoluirali od šimpanzi, već su se zajedno sa njima razvili iz zajedničkog veoma starog pretka.

Drugo mesto je zauzelo otkriće novih pulsara, prvenstveno pulsara na razdaljini od 4.600 svetlosnih godina od Zemlje, koje je zabeležio teleskop NASE “Fermi”. Posmatranjem je utvrđeno na koji način pulsar, odnosno brzorotirajuća visokomagnetna zvezda utiče na elektromagnetizam svemira.

Jedinstveni suicidni eksperiment

Treće i četvrto mesto je, takođe, pripalo astrofizičarima, odnosno otkriću vode na Mesecu i popravci teleskopa “Habl”.

Habl teleskop

Voda, u obliku leda je otkrivena zahvaljujući jedinstvenom suicidnom eksperimentu, kada je u mesečev krater Kabeus ubačen poslednji modul kosmičke rakete, a zatim i sonda.

Modul je eksplodirao u krateru, podigavši oblak prašine u kome je sonda fiksirala prisustvo leda, nakon čega se i sama uništila. Sada je poznato da će transport vode u buduću naseljenu stanicu na Mesecu sa Zemlje biti suvišan jer se može dobiti iz mesečevog tla.

Popravka teleskopa “Habl” ne izgleda kao naučno dostignuće, ali je svakako značajno jer ukazuje na mogućnosti savremene pilotirane kosmonautike.

Interesantno je da je otkriće mono-pola redakcija “Sajensa” stavila tek na peto mesto među deset najznačajnijih naučnih događaja godine, iako su ovu česticu sa jednim, a ne uobičajena dva magnetna pola, teoretičari već dugo predviđali, a praktičari tražili.

Spajanje molekula u ekstazi hemijske reakcije

Na šestom mestu najznačajnijih otkrića, nalazi se po prvi put fotografisana hemijska reakcija. Pomoću rengenskog lasera naučnici iz Univerziteta Stenford su prvi put videli kako se molekuli međusobno spajaju u ekstazi hemijske reakcije.

Sedmo mesto je zauzeo postupak komercijalne proizvodnje grafen tranzistora. Grafen je nedavno otkriven izotop ugljenika, koji će buduću primenu naći u u proizvdnji mikročipova.

Genetska terapija pomoću koje se može produžiti život našla se na osmom mestu top-deset otkrića. Naučnici su uspeli da eksperimentalnim pacovima produže život za deset odsto, a u slučaju ljudi to bi značilo sedam do osam godina punovrednog života.

Istraživanja novog načina borbe sa sušom, kao posledici globalnog zagrevanja, redakcija “Sajensa” je stavila na deveto mesto najznačajnijih naučnih događaja 2009. godine.

Listu deset najznačajnijih ovogodišnjih dostignuća zatvaraju istraživanja i korišćenje matičnih ćelija, kao i sinteza novih preparata protiv kancera i novih metoda u borbi protiv raka.

Izvor: RTS

ČUDESNA MOĆ ANDRIĆEVE PRIČE

Nebojša Đorđević    Knjige, Vesti

Prvi put u jednoj knjizi sabrane su sve pripovetke Ive Andrića, 134 priče koje je priredila Žaneta Đukić-Perišić, a objavio Zavod za udžbenike. Priče su date hronološki, onako kako ih je velikan pisao i objavljivao, pa se tako može pratiti razvoj njegovog stvaralačkog rukopisa.

Ušavši u književnost stihovima 1911. kao devetnaestogodišnjak, Andrić će tri godine kasnije objaviti “Popodne”, koja je u to vreme smatrana pesmom u prozi, ali se zbog jasne i čvrste prozne strukture danas može smatrati Andrićevim proznim prvencem. Isto to važi, ističe priređivač, i za još dva teksta “Priča iz Japana” (1919) i “Pobednik” (1922).

- Lako se može zapaziti kako Andrićev kratkotrajan ekpresionistički eksperiment, kao rezultat mladalačke lektire i preovlađujućeg književnog pravca, ustupa mesto interesovanju za istoriju Bosne, u okviru kojeg ga zanimaju podjednako i Turci, i katolički fratri, i srpski seljaci, i jevrejski trgovci i mnogi drugi. Ne napuštajući do kraja svog stvaralačkog puta interesovanje za sudbinu zemlje koja ga je oblikovala, Andrić se paralelno bavi i savremenim temama u okviru kojih progovara o svevremenim pitanjima ljudske sudbine - kaže Žaneta Đukić-Perišić.

Iako diplomatski oprezan i uzdržan, veliki pisac je u jednom trenutku, u vreme “obnove i izgradnje” platio obol tom dobu u angažovanim i verovatno njegovim najslabijim pripovetkama “Dedin dnevnik”, “Elektrobih”, “Sjeme iz Kalifornije”. Svestan toga, nije želeo da one kasnije budu uvršćene u prvo izdanje njegovih Sabranih dela u 10 tomova.

Još u “Razgovoru s Gojom” iz 1935. i kasnije u “Priči o vezirovom slonu” Andrić je izrazio veru u jedan viši oblik istinitosti, onaj koji se objavljuje kroz priču i pripovedanje, a svoju građu crpi iz legendi, predanja, anegdota… Pojedinačne sudbine Mare milosnice, Anike Krnojelčeve, Alije Đerzeleza, Mustafe Madžara, fratara i pravoslavnih popova, bosanskih seljaka, jevrejskih trgovaca, turskih i inih velikodostojnika i mnogih drugih junaka koji prolaze pozornicom Andrićevog dela, služe piscu da ih, umrežene i upletene, u hod istorije postavi kao niz različitih odgovora na krucijalna pitanja. Andrić pokušava da u opštem besmislu istorije pronađe smisao, a taj smisao moguće je naći u priči o pripovedanju.

Iako se u istoriji naše književnosti Andrić vidi kao vrhunski romansijer, jezgro njegove književne umetnosti jeste priča, a pripovetka njegov osnovni žanr, kaže priređivač. Velike epske tvorevine, “Na Drini ćuprija” i “Travnička hronika”, nastale su ulančavanjem, povezivanjem manjih pripovedačkih formi oko jedne ose, a nedovršeni roman “Omer paša Latas” sklopljen je od relativno nezavisnih celina. U jednoj svojoj beležnici Andrić je zapisao: “Ja, u stvari, nikada nisam pisao knjige, nego rašivene i razbacane tekstove, koji su se s vremenom, s više ili manje logike, povezivali u knjige-romane ili zbirke pripovedaka”.

Ovom knjigom, na čijoj su promociji u Andrićevoj zadužbini govorili prof. dr Radovan Vučković, prof. dr Nikša Stipčević, Biljana Đorđević-Mironja i priređivač, Andrićev pripovedački opus predstavljen je bezmalo u celini. U piščevoj zaostavštini, u SANU, ostali su delovi rukopisa nekih pripovedačkih pokušaja (”Čavkušići” i “Pekuša”), kao i skice nekih priča (”Priča o svinji”), ali je za njihovo raščitavanje i objavljivanje potrebno još vremena.

POPUT ŠEHEREZADE

O ŽIVOTNOJ i spasilačkoj moći priče i pripovedanja, Andrić je govorio i u besedi prilikom dobijanja Nobelove nagrade:

Načini i oblici pričanja menjaju se s vremenom i prilikama, ali potreba za pričom i pričanjem ostaje, a priča teče dalje, a pričanju kraja nema. Tako nam ponekad izgleda da čovečanstvo od prvog bljeska svesti, kroz vekove priča samo sebi, u milion varijanata, uporedo sa dahom svojih pluća i ritmom svoga bila, stalno istu priču, a ta priča kao da želi, poput pričanja legendarne Šeherezade, da zavara krvnika, da odloži neminovnost tragičnog udesa koji nam preti i produži iluziju života i trajanja. Ili možda pripovedač svojim delom treba da pomogne čoveku da se nađe ili snađe?”

Izvor: Večernje novosti Dragan Bogutović

REVOLUCIONARNA TEHNOLOGIJA U KAMERONOVOM FILMU “AVATAR”

Aleksandra Radovanović    Film, Vesti

Trideset godina nakon fimskog fenomena režisera Džordža Lukasa “Ratovi zvijezda”, koji je kreirao naučno-fantastični svijet na ekranu, počeo je da se prikazuje “Avatar”. Najnovije ostvarenje režisera Džejmsa Kamerona, urađeno u 3D tehnologiji, pokušava da nadmaši njegov ogromni hit “Titanik” i Lukasov čuveni serijal. Prilikom snimanja “Avatara”, koji je koštao 250 miliona dolara, korištena je najsavremenija tehnologija koja je znatno podigla standarde za filmske stvaraoce

Godina je 2154. Ljudi su uspostavili misiju na udaljenoj planeti Pandori, kako bi eksploatisali neprocjenjivi mineral, koji je im je očajnički potreban. Tim naučnika predvođem doktorkom Grejs Ogustin, koju igra Sigurni Viver, napravio je program pod nazivom “Avatar”, za proučavanje humanoidne rase koja žive na Pandori. Avatari su genetski modifikovani hibridi koji liče na tri metra visoke pripadnike plemena Navi i mogu da opstanu na planeti, koju kontrolišu američke snage pod vođstvom pukovnika Majlsa Koriča.

Pukovnik Korič, tvrdokorni marinac, tvrdi da Pandora pripada Zemlji, na uštrb plemena Navi. Glavni lik u filmu je Džejk Sali, invalid i ratni veteran, koji je poslat na Pandoru kako bi preuzeo Avatara svog preminulog brata blizanca, Toma. Džejkova misija je da se infiltrira među Navije i informiše pukovnika Koriča. Plan međutrim doživljava neuspjeh kada se Džejk zaljubi u Najtiri, princezu plemena Navi. On zatim oktriva duhovnu vezu plemena i Pandore i obeća da će braniti planetu od ljudske invazije i Navije od genocida. Džejka Salija igra Sem Vortington.

“Ovo je mjesto gdje je sve povezano, nešto najljepše što ste ikada vidjeli.”

Glumica Zoi Seldana tumači ulogu princeze Najtiri. Ona ističe da tehnologija, koju je Džejms Kameron koristio za specijalne efekte, ne postoji ni u jednom drugom filmu.

“Nosili smo neku vrste opreme, napravljenu na osnovu našeg oblika glave, sa kamerom koja je snimala svaki izraz lica.”

Scena iz novog ostvarenja režisera Džejmsa Kamerona

Džejms Kameron je ponovo uspeo da napravi ambiciozni epski projekat, koji opravdava uloženih četvrt milijarde dolara. Pomoću revolucionarne trodimenzionalne tehnologije stvorio je bogati svijet u kome hiljade različitih vrsta imaju imaju neraskidivu vezu sa plemenom Navi.

“Naviji možda predstavljaju ono najbolje u nama, možda neki dio nas koji znamo da gubimo i moramo da ga povratimo. Smatram da je to suština i mislim da film to prenosi. Kada odgledate film, želite da budete kao oni.”

“Avatar” nudi virtuelno filmsko iskustvo. Zahvaljujući do sada nezabilježenoj tehnologiji, uvlači nas u svijet Pandore i fizički i emotivno. Kameronova poruka je višestruka i ukazuje na neopravdane ratove, genocide i eksploataciju zemlje. Dvanaest godina nakon Titanika, Avatar se smatra Kameronovim velikim povratkom. Za režisera, njegovo novo ostvarenje je alegorija za spiritualno ponovno buđenje čovječanstva.

Izvor: Glas Amerike Penelopi Pulu

KAFA SA PREDSEDNIKOM OPŠTINE KNJAŽEVAC

Nebojša Đorđević    Vesti

Medij Knjazevacinfo poziva građane Knjaževca (a kul-tim.net podržava ovu akciju) na kafu sa predsednikom  ove opštine, Mladenom Radosavljevićem, da  ga pitaju  što ih zanima, a tiče se života u Knjaževcu. Javno snimanje emisije “Kafa sa predsednikom” zakazano je za utorak, 29.12.2009. godine u Turističkom INFO centru na Keju Veljka Vlahovića 21 u 12.00 časova.

“DOBRIČIN PRSTEN” VOJI BRAJOVIĆU

Mirjana Stanojevi?    Kultura, Pozorište, Vesti

Jedno od najprestižnijih glumačkih priznanja, nagrada “Dobričin prsten”, koja se dodeljuje za životno delo, uručena je juče  Vojislavu Brajoviću na svečanosti u Jugoslovenskom dramskom pozorištu.

Odluku o ovogodišnjem laureatu doneo je žiri u kojem su bili Predrag Bajčetić, Mira Banjac, Predrag Ejdus, Dušan Kovačević, Ljiljana Mrkić Popović, Vladimir Stamenković, Ksenija Čukuljević Marković i Ivana Simeonović Ćelić.

O Brajovićevoj glumačkoj biografiji i njegovim dostignućima govorili su Branko Cvejić, Nikola Đuričko, Milena Marković, Slobodan Unkovski, Dragan Nikolić, Svetlana Bojković, Bora Stjepanović, Jovan Ćirilov, Mustafa Nadarević, Goran Marković, Mirjana Karanović i Dejan Mijač.

Dobričin prsten”, koji je uručen Brajoviću, predstavlja zlatnu kopiju prstena čuvenog glumca Dobrice Milutinovića, koji je on dobio 1937. godine od Udruženja glumaca Kraljevine Jugoslavije.

Nagradu za životno delo “Dobričin prsten” su 1980. godine ustanovili Muzej pozorišne umetnosti Srbije i Savez dramskih umetnika Srbije.

Brajović je dobio i unikatnu diplomu na pergamentu, akademskog slikara i scenografa Geroslava Zarića. O dobitniku nagrade biće štampana i monografija.

Među dosadašnjim dobitnicima “Dobričinog prstena” su Ljuba Tadić, Mira Stupica, Mija Aleksić, Zoran Radmilović, Nevenka Urbanova, Rahela Ferari, Branko Pleša, Danilo Bata Stojković, Marija Crnobori, Mata Milošević, Stevo Žigon, Svetlana Bojković i Borivoje Todorović.

Brajović je 25. dobitnik priznanja. Član je Jugoslovenskog dramskog pozorišta od 1969. godine.

Među najzapaženijim njegovim ulogama su Turnel (Buba u uhu), Horacije, Laert (Hamlet), Maks (Skakavci), Satin (Na dnu), Duh, Prvi grobar (Hamlet) i Frederik (Kako vam drago).

Izvor: RTV/ Fo Net