KOMAD O SUKOBU TESLE I EDISONA

Nebojša Đorđević    Pozorište, Vesti

Nikola Tesla u laboratoriji

Predstava „Opasnosti električne munje” razotkriva tamnu stranu Edisona, njegov „predimenzionirani ego” i nemilosrdnost prema konkurenciji

Vašington - Tomas Alva Edison, jedan od najvećih izumitelja Amerike u 19. veku, i Nikola Tesla, briljantni srpski imigrant, glavni su junaci drame koja je nedavno imala premijeru u teatru „Luna”, u Vesto Orenžu, 20 kilometara od centra Njujorka. Prema pozorišnom kritičaru „Njujork tajmsa”, reč je o predstavi koja u dva čina pre svega razotkriva tamnu stranu Edisona, njegov „predimenzionirani ego” i nemilosrdnost prema konkurenciji oličenoj u liku „mnogo sofisticiranijeg evropskog džentlmena”, Tesle.

Drama „Opasnosti električne munje”, čiji je autor 26-godšnji Ben Klavson, u središtu ima „rat struja” sa kraja 19. veka, sukob između Edisona, koji je zagovornik jednosmerne struje, i Tesle, izumitelja naizmenične. Tesla je u svemu pozitivniji lik, sa više moralnih skrupula od rođenog Amerikanca, koji ga nakratko zapošljava i kome novi saradnik svoju briljantnost odmah potvrđuje pokazujući Edisonu kako da unapredi svoj loše konstruisani električni dinamo.

Dve ličnosti, pošto su se upoznale, ne uspevaju da uspostave bliži ni lični ni profesionalni kontakt. Tesla se zgražava nad Edisonovom neurednošću, dok tada već slavni Edison ne podnosi „neromantični pristup” svog novog saradnika ka postizanju tehnoloških čuda.

U jednoj sceni njih dvojica se nadmudruju oko toga šta je najbolji način da se pronađe igla u plastu sena. Edison kaže da bi prevrnuo svaku slamku, dok mu Tesla odgovara da bi on - upotrebio magnet.

Da bi dokazao da je naizmenična struja „mnogo opasna”, Edison navodi primer novonapravljene „električne stolice” za pogubljenja, a njegov štab ide toliko daleko da naizmeničnom strujom ubija prvo konja, pa zatim i slona, što drami daje elemente komičnosti.

Tesla je dobio „rat struja”, ali Edisonu je pripala veća slava, nepravda koja se poslednjih godina donekle ispravlja.

Prema „Njujork tajmsu” i kritikama objavljenim u drugim novinama, drama o dva genija je odlično napisana, režirana i odglumljena. Ima ukupno pet likova, Edisona tumači Džejms Grosman, Teslu Džon Bejker, a režiju potpisuje Džon Henri Dejvis.

Izvor: Politika M. Mišić

OTKRIVENO LICE EGIPATSKE MUMIJE

Nebojša Đorđević    Kultura, Vesti

Staroegipatski sveštenim Nesmin

Završena rekonstrukcija lica egipatskog sveštenika

Beogradska mumija je dobila lice. Zahvaljujući digitalnoj 3D rekonstrukciji sada znamo kako je za života izgledao staroegipatski sveštenik Nesmin, rođen oko 350. godine pre naše ere.

Branislav Anđelković, profesor Filozofskog fakulteta, kaže za “Blic” da je ovo tek druga ovakva rekonstrukcija glave mumije u svetu. On se nada da će uskoro biti obezbeđeni i uslovi kako bi građani Srbije imali priliku da vide mumiju koja nikada do sada nije izlagana.

Kada je Mokrinčanin Hadži Pavle Riđički 1888. godine iz egipatskog grada Luksora doneo mumiju njegova ideja je bila da se “narod srpski pouči običaju drevnih mislilaca”. Međutim, to do danas nije sprovedeno u delo. Mumiju niko osim stručnjaka nije video.

Trenutno se nalazi u arheološkog zbirci beogradskog Filozofskog fakulteta, a “narod srpski” je jedino tokom manifestacije Noć muzeja pre tri godine imao priliku da vidi skeniran kovčeg mumije na velikom ekranu.

Specijalna vitrina

Profesor Anđelković se nada da će se na relaciji Narodni muzej, Filozofski fakultet, Ministarstvo kulture i grad Beograd naći način da se nabavi specijalna vitrina u kojoj će mumija biti izložena.
- Za dve godine, 2013, biće 125 godina od kada je mumija doneta u Srbiju. Ako ne pre, nadam se da ćemo za tu godišnjicu organizovati veliku izložbu na kojoj bi bila izložena i mumija. Optimista sam. Zašto bismo morali da putujemo u Zagreb, Ljubljanu ili Atinu da vidimo mumiju? Mumije su najatraktivniji arheloški materijal, atraktivnije od skulptura, zlatnih nalaza… To je veliki turistički potencijal, velika turistička atrakcija - kaže Anđelković.

- Problem sa mumujom je taj što je to organski materijal koji je vrlo osetljiv. Dah posetilaca, znoj, neodgovarajući način izlaganja bi je uništili - priča profesor Anđelković.

Ipak, dok se ne nabavi specijalna vitrina i dok svi zainteresovani ne budu bili u prilici da vide mumiju, profesor Anđelković je pronašao način da sveštenika Nesmina predstavi javnosti.

- Uradili smo digitalnu rekonstrukciju glave. Digitalna forenzička umetnost je potpuno nova stvar. Ovo je druga mumija koja je na taj način rekonstruisana. Prva mumija čija je glava rekonstruisana je Meres Amon, mumija iz Orijentalnog instituta u Čikagu. Mi smo to videli, stupili u kontakt sa Džošuom Harkerom koji je to uradio i koji je pristao da učestvuje u našem projektu - kaže Anđelković.

Prvi korak je bio, kako kaže, skeniranje lobanje. Na osnovu tog skenera generiše se 3D model lobanje i onda se na tom modelu, u kombinaciji različitih forenzičkih softvera koje je Harker iskombinovao, a koji se koriste u kriminalistici, dobija 3D rekonstrukcija mumije.

- Mnogo je vremena prošlo od skeniranja mumije. To je još 2003. godine uradio naš vrhunski radiolog doktor Zoran Rakočević. Sve je onda čekalo svoj trenutak dok nisam video rekonstrukciju mumije u Čikagu. Trebalo je prebaciti veliku količinu podataka… Sve je dugo trajalo dok nije počeo da radi, a kad je počeo, rekonstrukciju je završio za nekoliko meseci - kaže Anđelković.

Profesor dr Branislav Anđelković:
Jedina mumija koja ima svitak papirusa

Ovom rekonstrukcijom završena je samo jedna faza. Sada slede, prema rečima Anđelkovića, različite analize vezane za ishranu pokojnika, njegovo zdravstveno stanje, utvrđivanje od kojih je bolesti bolovao…

- Arheologija je proces, priča bez kraja - napominje profesor.

Pored ove rekonstrukcije, mumija Nesmin jedinstvena je u svetu po još jednoj stvari. Anđelković podseća da je ovo jedina mumija u svetu koja ima svitak papirusa, egipatsku Knjigu mrtvih, i to na mestu gde je originalno postavljena, ispod njegove ruke.

Beogradska mumija Nesmin je, inače, pripadao svešteničkoj porodici. Otac mu se zvao Džedhor, a majka Čai-Hator-Imu. Deda mi je bio Un-Nefer, a pradeda takođe Džedhor.

- Cela njegova porodica je bila sveštenička i to u hramu boga Mina, božanstva plodnosti. Njegova majka je bila sviračica sistuma, instrumenta u hramu, a on je bio zadužen za odeću za statuu božanstva u hramu. Živeo je oko 350, a mumificiran je oko 300. godine pre naše ere. Dakle, imao je pedesetak godina kada je umro - kaže Anđelković.

Na osnovu toga kako je mumifikovan očigledno je da je propadao eliti u starom Egiptu.

- Reč je o luksuznom mumifikovanju. Imao je zlatne amulete (amajlije), kao i od poludragog kamena. Proces mumifikacije bio je vrhunski, po čemu se vidi i njegov status u društvu, a rendgensko ispitivanje je pokazivalo da nije bio navikao na neki težak rad - objašnjava Anđelković.

Izvor: BlicOnline Ana Slović

Vlado Gotovac - LJUBAV KAO TESTAMENT

Nebojša Đorđević    Vesti

Vlado Gotovac rođen je u Imotskom 18. septembra 1930. godine. Osnovnu školu pohađao je u Prnjavoru (BiH), Župi Biokovskoj i Lovreču, a gimnaziju u Imotskom i u Zagrebu gdje je i maturirao . Diplomirao je filozofiju na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu. U ranoj mladosti je počeo pisati poeziju te se etablirao kao jedan od najpoznatijih pesnika u drugoj polovini 20. veka. Osim toga se bavio i novinarstvom, a krajem 1960-ih se priključio pokretu, čiji je cilj bio veća autonomija, odnosno nezavisnost Hrvatske u odnosu na tadašnju Jugoslaviju, kasnije poznatom kao Hrvatsko proleče.

Prvi svoj rad obajvio je 1952., a od 1955. do hapšenja 1972. Gotovac je bio zaposlen kao novinar i urednik Redakcije kulture i drame na Radioteleviziji Zagreb. Bio je glavni urednik Hrvatskog nedeljnika za vrijeme Hrvatskog proljeća, a kao jedan od učesnika osuđen je na četiri godine zatvora i tri godine gubitka građanskih prava, kao i prava zaposlenja u državnoj službi, prava na objavljivanje i zabranu javnog nastupa.

U novije vreme, u devedesetima neko je vrijeme radio na Hrvatskoj radioteleviziji kao savetnik direktora, već je 1992. definitivno ušao u politiku kad je kao kandidat HSLS-a ušao u Hrvatski sabor.

Već 1996 biva izabran za predsednika te stranke kada vrlo brzo dolazi do trzavica između njega i Budiše koji je htio HSLS približiti HDZ-u. Gotovac je napustio stranku i osnovao Liberalnu stranku, čiji je bio čelnik.

Gotovac, koji je uživao reputaciju jednog od najboljih oratora u Hrvatskoj,Godine 1992.. Gotovac je kao kandidat HSLS izabran u Hrvatski sabor. Na izborima 1997. se kandidovaoiza predsednika Republike.

Objavio je mnogo knjiga, od kojih su poznatijje sledeći naslovi knjige i većinom sabrana dela:: Posude s vatrom, Razvijanje pjesme, Zvjezdana kuga, Zabranjena večnost, Poetika duše, Princip djela & isto,Znakovi za Hrvatsku, Autsajderski fragmenti, Čekati sjevernije, Pjesme od uvijek…

LJUBAV KAO TESTAMENT

1
Nemoj se na mene privikavati
Jer ćeš izgubiti tijelo
Od mene neće ništa ostati
A što će učiniti ljubav s mojom smrću
Nemoj se privikavati na mene
Nego na život
jer od mene ništa neće ostati
Jer ja samo nestajem
Ali moje srce nije zbog toga jadno
I zadnji će njegov kucaj biti sretan
Što nije učinio život učinit će smrt
Početak je svemu u kucanju srca
I kraj je svemu u njegovoj tišini

2
Jednom kad odluke budu imale smisla
Jednom kad srce još živo svlada svoj kraj
Jednom kad testament bude samo ljubav
jednom kad vrijeme bude poticaj za sreću
Jednom kad nadu pretekne život
Jednom kad ne bude više ljudi kao ja
Moje pjesme ništa neće značiti kao ni moja smrt
jednom kad bude veselje što postoji vječnost
Mene neće zaboraviti i sve će imati smisla
I ja to želim

3
Moje tijelo ne uništava moj život nego moja duša
Jer ja nisam željan vječnosti nego prave smrti
I zaborav dobiva cilj u srcu bez navika
Poslije smrti ništa nije neočekivano
I samo je ljubav dostojna sjećanja i tuge
Kao što je život premalen za pjesmu
A nema nade da nas bogovi prime
Kad nas ispunja slika ništavila
Kad duša razara ono što ugleda
Jedino vječnost pruža ljepotu zaborava

4
Život duše dolazi od smrti
A tijelo nestaje kad je puno srce
I svatko se od nas smiruje u tuđem zaboravu
Jer mir i vrijeme su jedino za nas
U srcu onih koji dolaze
Jer život je samo gledanje u smrt
I ljubav

5
Nesreća usamljenih nije zemaljska
I anđeli su njihovo djelo
Njihovo je djelo dalje svaki cvijet
I sve stvari što čine ljepotu svijeta
Jer prava je samoća samo zbog sreće
Jer prava je samoća samo zbog ljubavi
Jer prava je samoća željna smrti
Od jednog samotnika žive bezbrojni
A on sve dublje nestaje u vječnosti
Duša ga njegova odnosi pravoj smrti
U koju nitko nikoga ne prati
I pjesma je to
Put prema smrti

SANU PROSLAVLJA 170 GODINA POSTOJANJA

Nebojša Đorđević    Kultura, Vesti

Srpska akademija nauka i umetnosti (SANU) proslaviće od 17. do 20 novembra 170 godina postojanja.

Program proslave predstaviće bogatu tradiciju, istorijat i razvoj nauke, kulture u društva Srbije, navodi se u saopštenju SANU.

Svečanostima će prisustvovati predstavnici svih akademija zemalja regiona i nekih akademija EU, kao i ambasadori, ministri, predstavnici lokalnih vlasti i javnog i kulturnog života.

Centralna proslava biće na Dan akademije, u subotu 19. novembra, a prisustvovaće predsednik Srbije Boris Tadić i ministri kulture i prosvete.

U nedelju, 20. novembra, na Kolarčevom narodnom univerzitetu u Beogradu održaće se koncert kamerne muzike kompozitora - članova SANU.

Na koncertu u četvrtak 17. novembra u Galeriji SANU biće izvedene minijature kompozitora članova SANU, a veći deo repertoara biće premijerno predstavljen.

Povodom proslave 170. godišnjice osnivanja SANU, takodje u četvrtak 17. novembra, u parku na Kalemegdanu, biće otkrivena bista Laze Kostića, a u Galeriji SANU otvorena izložba “Akademici - likovni umetnici, iz umentičke zbirke SANU”.

Izvor: Blic Online

“ZAGREB,VOLIM TE!” TOMA GOTOVCA

Nebojša Đorđević    Kultura, Vesti

30. obljetnica akcije

Izložbom fotografija “Zagreb, volim te!” Borisa Turkovića u Galeriji Klovićevi dvori, obilježava se trideseta obljetnica istoimene akcije Tomislava Gotovca, izvedene u centru Zagreba 1981. godine. Izložba se otvara u nedjelju 13.studenoga, u 12 sati. Istog dana u 19 sati, u kinu Tuškanac na programu je film Željka Radivoja “Živjeti art 77″

Prije trideset godina, u petak, 13. studenog 1981. godine, točno u podne, Tomislav Gotovac započeo je u centru Zagreba akciju “Zagreb, volim te!” Potpuno gol, umjetnik je na znak gričkog topa izašao iz haustora u Ilici 8 i praćen začuđenim pogledima brojnih građana uputio se u smjeru središnjeg gradskog trga.

Uzdignutih ruku uzvikivao je “Zagreb, volim te!”, povremeno bi legao na asfalt i ljubio ga. Na početku Trga Republike, sedam minuta nakon početka, zaustavio ga je milicajac i time završio umjetnikovu akciju. Iz današnje perspektive taj se umjetnički događaj smatra jednim od temeljnjih djela radikalne umjetničke prakse.

Izvot: e-novine .com Photo: slobodnadalmacija.hr