“GOMORA” NAJBOLJI EVROPSKI FILM

Nebojša Đorđević    Film, Vesti

Italijanski film “Gomora” proglašen je za najbolji na dodeli Evropskih filmskih nagrada u Kopenhagenu. Kristin Skot Tomas dobila nagradu za najbolju glumicu.

Italijanska drama o mafiji “Gomora” trijumfovala je na dodeli ovogodišnjih Evropskih filmskih nagrada, u danskom glavnom gradu Kopenhagenu, kao najbolji film i pobednik u još četiri kategorije.

Evropska filmska akademija, koja broji 1.400 članova, nagradila je kao najboljeg režisera Matea Garonea za ovaj film, koji je doneo i nagradu za najboljeg scenaristu šestorici autora scenarija.

Toni Servilo osvojio je evropsku nagradu za najboljeg glumca, ulogama u “Gomori” i filmu “Divo”, u kojem tumači bivšeg italijanskog premijera Đulija Andreotija.

“Gomori” je pripala i nagrada za najboljeg snimatelja a dodeljena je Marku Onoratu.

Film na bespoštedan način oslikava organizovani kriminal u Napulju, a snimljen je po istoimenoj knjizi Roberta Savijana, koji već dve godine živi pod zaštitom policije zbog pretnji smrću od gangstera.

“Gomora” je ove godine osvojila i Gran pri na filmskom festivalu u Kanu.

Nagradu za najbolju glumicu dobila je Kristin Skot Tomas, iz Velike Britanije, za ulogu u filmu “Moja tako duga ljubav”.

Počasne nagrade uručene su britanskoj glumici Džudi Denč i četvorici osnivača danskog filmskog pokreta Dogma, od kojih je najpoznatiji Lars fon Trir.

Ove nagrade, renomirane u filmskoj industriji, dodeljuje Evropska filmska akademija, utemeljena 1989. godine radi unapredivanja evropskog filma, a njen prvi predsednik bio je veliki švedski reditelj Ingmar Bergman.

Izvor: RTS

OD MEDIJANE DO ĆELE-KULE

Nebojša Đorđević    Kultura

Šta bi uradili nadležni u institucijama kulture zemalja Evropske unije u slučaju da poseduju blago kao što su mozaici iz vremena prvog hrišćanskog cara koji su popločavali vilu u predgrađu današnjeg Niša, a nekadašnjeg rimskog utvrđenja Naissus? Ne verujem da bi ih prekrili peskom i ostavili da zatrpani svedoče o naslagama vremena i vojskama koje su pretabanale zemlju Niša… A bilo ih je. Od keltskih, preko rimskih, pa do osmanlijskih. Kao grad koji je tek 1878. godine oslobođen od turske vlasti, Niš ima u vazduhu nešto od onog “pustog turskog”, nešto od ležernosti i lenjosti orijenta, ali i ostatke uvrđenja grada u kome se rodio rimski i hrišćanski car Konstantin Veliki.

Malo je mesta na tlu Evrope koja se mogu podičiti sjajnim mozaicima iz kasnoantičkog i ranohrišćanskog perioda kao što su nalazi na periferiji Niša. A stranac koga put nanese u ovaj grad mogao bi biti zainteresovan i posetiti spomenik bici na Čegru - samo da do tog mesta postoji čestit putokaz ili bilo kakav orijentir koji ne bi uslovljavao da u pratnji imate nekog stanovnika Niša (o lokalnom istoričaru koji bi približio istoriju nekome ko nije iz ovih krajeva - nema ni govora). Spomeniku u slavu vojvode Sinđelića i njegovih vojnika koji su otišli u smrt braneći Niš, kao znamenitosti ovog kraja, možemo pridružiti i crkvu sv. Pantelejmona, u kojoj je 1189. godine Stefan Nemanja potpisao sporazum s nemačkim carom Fridrihom Barbarosom i tim vrhunskim diplomatskim aktom, na koji bi se mogla ugledati većina današnjih političara, obezbedio krstaškoj vojsci prodor na Istok, ali istovremeno i zemlju čiji ju je vladar zaštitio od potencijalnih ratnih opasnosti.

Ostaci Konstantinovog grada

Nedaleko od Niša nalazi se Medijana, predgrađe antičkog grada Naissusa. Prostirala se u blizini reke i termalnih izvora, na površini od preko 40 hektara. Medijana je izgrađena početkom četvrtog veka naše ere, u vreme Konstantina Velikog, kao rezidencija u kojoj su boravili rimski carevi prilikom posete Naissusu. Arheološka istraživanja svedoče o veličini i raskoši rezidencije u Medijani. Centralni prostor zauzimala je vila koja je zahvatila površinu od 6.000 metara kvadratnih. Luksuzne građevine od čvrstog materijala sa stubovima dekorisane su mozaicima i freskama.

Krajem četvrtog veka Medijana je teško stradala u požaru, a potpuno je uništena u vreme hunske najezde 441. godine. Naselje je ubrzo obnovljeno, ali bez nekadašnjeg sjaja. Tokom druge polovine petog veka i u šestom veku podignut je veći broj zgrada, ali skromnih dimenzija i od lošeg materijala. Početkom osmog veka, u vreme prodora Avara i Slovena, Medijana je konačno opustela. Danas su vidljivi ostaci temelja, mozaika i mermernih figura, a arheološki nalazi čuvaju se u Narodnom muzeju u Nišu i Muzeju Medijane u Brzom Brodu, selu šest kilometara jugoistočno od Niša.

Društvenom, ekonomskom, urbanističkom i kulturnom prosperitetu Naisussa ponajviše je doprineo car Konstantin (306-337). Podizanje vile na Medijani započeto je u drugoj polovini trećeg, a većim intenzitetom nastavljeno u četvrtom veku, kad Naissus i Medijana postaju privremena rezidencija mnogih careva i odmorište na dugim putovanjima na Istok. Pošto nije bilo utvrđeno, naselje je stradalo nekoliko puta, naročito sredinom i u drugoj polovini petog veka, kad Huni (441), a nešto kasnije i Goti (471) osvajaju Naissus. Nekoliko ukopa u peristilu luksuzne vile svedoči o sporadičnom naseljavanju tog terena u srednjem veku. Od antičkog naselja otkriveni su kupatilo i vila suburbana.

Prepoznati kao svoje

Svako ko poseduje dvocifren koeficijent inteligencije zaključio bi da tu leži ogroman turistički, a samim tim i ekonomski potencijal. Ali, očigledno ne i lokalne vlasti… Pored peristila, koji čuva nekoliko mozaika floralnog motiva iz Konstantinovog vremena, mogla bi se napraviti rekonstrukcija vile (na osnovu drugih sačuvanih), koja je pre skoro dva milenijuma stajala na periferiji današnjeg Niša. Osim toga, razvoj turizma niškog “sreza” svakako bi pospešila i veza dvaju fizički bliskih a vremenski udaljenih spomenika kulture - Medijana s njenim antičkim iskopinama mogla bi se povezati s obližnjom Ćele-kulom, koja predstavlja jedinstven spomen svireposti “zelenog meseca nad krstom”.

Na pitanje kad misli da će vlast uložiti neki novac i učiniti od Medijane nešto čime će se ponositi stanovnici Niša, Srbije, Evrope - jedan od zaposlenih u Narodnom muzeju u Nišu rekao nam je: “Onog trenutka kad direktor ne bude pre svega partijski čovek, već čovek koji Medijanu bude osećao kao nešto svoje”. Inače, proteklog vikenda beogradski mediji zabeležili su da za projekat Vrata cara Konstantina na arheološkom lokalitetu Medijana “neće biti para iz NIP-a”, iako su sredstva za tu namenu već bila izdvojena, kako su saopštili predstavnici niške opštine Medijana, čiji je projekat “ispao” s liste odobrenih za ovu godinu jer, kako je objašnjeno, izgradnja nije počela do sredine novembra.

Prvi pomen

Antičko naselje Medijana najveće je po površini u okolini Naissusa. Podignuto je na obali Nišave, uz trasu antičkog puta ka Sofiji. Udaljeno je tri rimske milje (oko četiri i po kilometra) od antičkog grada i opredeljeno kao njegovo predgrađe. U istorijskim izvorima prvi put se pominje kod Amijana Marcelina, koji Medijanu navodi kao mesto u kome su se kraće zadržavali braća carevi Valentijan i Valens 364. godine. Tom prilikom podelili su pratnju - vojne zapovednike, čete i carski dvor (dvorjane). Drugi pomen zabeležen je kod Prokopija, koji, nabrajajući novoizgrađena vojna utvrđenja u okolini Naissusa, navodi da je jedno takvo podignuto u Medijani.

Izvor: Građanski list Dragana Garić

SEĆANJE NA MISTERIJU

Nebojša Đorđević    Muzika

Prijatelji Šabanu” u beogradskom Sava centru

„Osećam, umreću, bez groba da se u njemu odmorim”, stihovi su koji su, moglo bi se reći, u velikoj meri obeležili memorijalni koncert „Prijatelji Šabanu”, održan u subotu u beogradskom Sava centru. Nisu zvučali neprikladno.

A, ni samo prikladno. Nisu bili ni patetični ni banalni. Nekako su upravo oni, ti stihovi, u kombinaciji sa sjajnom muzikom prijatelja sa čitavog Balkana, i njihovom dobrom emocijom i energijom, adekvatno predstavili nemirni život i vrhunske pesme Šabana Bajramovića, koji je preminuo ove godine u bedi i siromaštvu, a posle toga uspeo da dobije nacionalni i niški resantiman, valjda zato što je tek tada, bar nekima, postalo jasnije zašto je još za života nazivan „misterijom Šaban”, ili kraljem romske muzike, ili jednim od deset najboljih bluz pevača na svetu…

Delić njegovog kompozitorskog i pevačkog opusa izveli su „ciganska kraljica” iz Makedonije Esma Redžepova u pratnji ansambla Teodosijevski. Na neki drugi delić podsetili su i nekadašnji frontmen Lačnog Franza Zoran Predin sa muzičkom grupom Šukar, inače pionirom romske muzike u Sloveniji. Delić je doneo i čudesni hor Misterija bugarskih glasova, čija je muzika na zlatnoj ploči, posredstvom sonde, poslata u svemir 1990, kako bi se oni „drugi”, izvan i mimo nas, ukoliko uopšte postoje, upoznali sa dostignućima zemaljske civilizacije. Na „balkanski ciganski džez”, čijim liderom se Šaban smatrao, podsetili su i hrvatski muzičar Dado Topić & Sound of South, koji su mu dodali i rok dimenziju, pa Jildiz Ibrahimova, jedna od prvih dama turskog džeza, rođena u Bugarskoj, i nazvana „ženskim Bobijem Mek Ferinom”, sa rasponom glasa od četiri oktave, koja je izvođenjem teme iz opere „Karmen” pokazala da „jednako dobro peva romsku muziku, džez i operske arije”. Delić Šabanovog muzičkog opusa doneli su i Luis i njegov bend, te nekadašnji Šabanovi neposredni muzički saradnici iz Niša, Dixie pogon i Crne mambe.

Šabanovi prijatelji izvodili su najčešće „Đelem đelem”, numeru koja je u Bajramovićevom izvođenju proglašena romskom himnom. Čula se i „Mesečina”, koju je, po svoj prilici komponovao Bajramović, a „preuzeo” Goran Bregović, ali i „Kamerav”, „Sajbija”, „Barbara”, „Devla”. Čule su se i „Bele ruže, nežne ruže”, koje je umetnik izveo na svom poslednjem albumu „Romano raj”. Na video bimu bilo je i Šabanovih snimaka, koji su podsetili na, kako su kritičari pisali, „patos istočnjačke muzike i duhovnost fadoa u njegovom glasu”, „sjajan pevački stil - sa izuzetnom tehnikom, fraziranjem, bojom i timbarom”, njegove „tekstove pune rafiniranih slika i simbolike kao da je došla sa Šagalovih platana”. Esma Redžepova mu je „poklonila ružu”, reči iskrenog divljenja poslali su mu svi prijatelja na bini i izvan nje. Možda će mu one pomoći da konačno stekne malo mira, i da se odmori bar tamo, gore. Kada mu već nismo pomogli da to učini za života, ovde, među nama.

Ja sam se prvi setio

Nosilac projekta „Prijatelji Šabanu” je Ministarstvo kulture Republike Srbije, u nameri da pruži doprinos obeležavanju dekade Roma u Srbiji. Pokrovitelj koncerta je predsednik Republike Boris Tadić. Podršku koncertu dali su grad Beograd i grad Niš. Izvršnu produkciju koncerta uradio je Nišvil džez festival. Među medijskim pokroviteljima bio je i Danas. Na pitanje producentu, direktoru Nišvila, Ivanu Blagojeviću - zašto se koncert održava u Beogradu a ne u Nišu, u kojem je umetnik proveo život i čiji je „zaštitni znak”, on je kazao da je isto pitanje postavio i ministru kulture Nebojši Bradiću, i dobio odgovor: „Ja sam se prvi setio.”

Izvor: Danas Zorica Miladinović

DABAC JE 1946. MORAO DOKAZATI DA JE ISTRA NAŠA

Mirjana Stanojevi?    Kultura, Vesti

Izložba ‘Tošo Dabac: Istarski dnevnik’ otvorena je u fotografovu Arhivu u Zagrebu

ZAGREB - Dapčev ‘Istarski dnevnik’ nije samo bitan u smislu rasvjetljivanja umjetničke izvrsnosti opusa najvećega hrvatskog fotografa 20. stoljeća, već je jednako relevantan u povijesnom i etnografskom kontekstu.

Dvojezične parole

U izboru od 34 fotografije predstavljeni su i neki manje poznati radovi koje je Tošo Dabac načinio 1946. po putnom nalogu jugoslavenskih vlasti. Za praćenje i snimanje istarskog itinerara Međusavezničke komisije za Julijsku krajinu (Međunarodne komisije za razgraničenje Jugoslavije i Italije), u kojoj su bili predstavnici Francuske, Velike Britanije, SAD-a i Rusije, Titove vlasti angažirale su najboljeg među najboljima. Zadatak je, naime, bio fotografijama dokazati hrvatsku pripadnost istarskih krajeva. Dabac na putovanju vodi dnevnik od 18. veljače do 13. travnja 1946. u kojem bilježi oko tisuću fotografija, od kojih je danas sačuvano samo20-ak negativa. Zato su izložbi pridodane Dapčeve fotografije iz kasnijeg brijunskog i drugih ciklusa.

Dabac, dakle, po partijskom zadatku snima istarske majke u crnini, grobove palih partizana na Učki, dvojezične parole po selima (‘Hoćemo Tita’, ‘Il popolo di Valle vuole essere uniti di fratelli croati nella Republica federativa democratica Jugoslavia’…), ali i panoramske prikaze gradića i pejzaža, poneke portrete te tradicijske elemente. Politički efekt koji su fotografije nekoć zadovoljavale po namjeri naručitelja, višedesetljetna vremenska distanca minorizira u očima suvremenog promatrača.

Etnografska vrijednost

Djela nastala u propagandne svrhe pripajanja Istre danas dostižu svoju punu, ne samo umjetničku, nego i dokumentarnu vrijednost kao originalni prikazi izgubljenih običaja, dok politička poruka kojoj su služile postaje krajnje irelevantna. Jer, tradicijske prizore pečenja kruha ili prpošne ženske figure na magaretu u skladnim narodnim opravama već će 1950. na ulicama Buja zamijeniti Fiat Topolino i diskretna europska moda 50-ih. Elektrifikacija i industrijalizacija djelovala je brzinom munje. Politika i turizam isto tako. Ležaljke za sunčanje snimljene 1960. na Brijunima kao da su simbol nove političko-turističke uloge tog otočja. Ali Dabac tu fotografiju bilježi slobodnom umjetničkom voljom i upravo stoga kroz nju eksplicira političku poruku neusporedivo snažnije nego u cijelom ciklusu ‘po nalogu’. Je li to bilo prepoznato?

Izložba otvorena do sredine siječnja 2009.

Izložba “Istarski dnevnik” prethodno je bila postavljena u novigradskom Muzeju Lapidarium. Autorice izložbe su Jerica Ziherl, ravnateljica Muzeja Lapidarium, i Marina Benažić, kustosica Arhiva Tošo Dabac. Izložba traje do 15. siječnja 2009. godine, a može se razgledati od ponedjeljka do petka od 11 do 16 sati.

Izvor: Jutarnji hr Ivana Mikuličin

SEDAMNAESTI SVETOSAVSKI KNJIŽEVNI KONKURS KNJAŽEVAČKE BIBLIOTEKE “NJEGOŠ”

Nebojša Đorđević    Konkursi, Vesti

Nadležni u Narodnoj biblioteci “Njegoš” iz Knjaževca sačinili su tekst raspisa sedamnaestog po redu Svetosavskog književnog konkursa za najbolja ostvarenja u oblasti poezije i kratke prozne forme za koje će dodeliti po tri nagrade u dve kategorije - konkurenciji odraslih i konkurenciji mlađih od 15 godina.

Tematika je slobodna, a jedan autor dostavlja najviše tri pesme ili jedan prozni tekst, ne duži od 20 kucanih redova. Na ovom konkursu mogu učestvovati svi zainteresovani sa teritorije Republike Srbije, koji dostave tekstove potpisane šifrom u četiri primerka (poseban koverat treba da sadrži razrešenje šifre: ime i prezime autora, adresu ili školu, broj telefona i kratku biografiju) na adresu: Narodna biblioteka “Njegoš”, Branka Radičevića 1, 19350 Knjaževac. Na koverti treba naznačiti oblast i starosnu kategoriju za koje je poslato štivo.

Radove treba dostaviti do 31.12.2008. godine, a rezultati konkursa biće objavljeni i dodeljene nagrade do 27.01. 2009. godine.