RUDNA BOGATSTVA KNJAŽEVAČKE OPŠTINE

Nebojša Đorđević    Baština

Ostaci rudarenja iz rimskog perioda, kao i skorija istraživanja pokazuju da u “utrobi” Stare planine ima bogatih nalazišta.

Eksploatacija metala na području opštine Knjaževac, prema mišljenju nekih istraživača, potiče još iz predrimskog perioda, mada su ostaci rudarenja iz ovog doba teško uočljivi. Rudarenje za vreme vladavine Rimljana je neuporedivo intenzivnije vezano za eksploataciju zlata, srebra, bakra i gvožđa,u odnosu na pomenuti period, o čemu svedoče i dobro očuvane podzemne rudničke prostorije u mnogim mestima, kao i ostaci topionica, nađene u selu Ravna.

Rimski rudarski radovi konstatovani su, uglavnom u Zaglavku, u Budžaku: oko Aldinca, Gradišta, Pričevca, Repušnice, Starog Korita, Drvnika, Crnog Vrha. Prema nalazima, maksimalni domet rudarstva, dostignut je u II i III veku n.e. Pored eksploatacije zlata, srebra i bakra iz primarnih rudnih tela Rimljani su vršili i eksploataciju nanosnih ležišta (rečni nanosi). Ostaci ovakve eksploatacije očuvani su u području Kalne, Balta Berilovca, gde postoje neke rimske ruševine, verovatno, ostaci rudničke kolonije i topionice zlata.

Uporedo sa razvojem rudarske eksploatacije primarnih i sekundarnih ležišta, razvijalo se i topioničarstvo. Topionice su registrovane kod Gradišta, gde su u III veku n.e. bila značajna nalazišta metalnih ruda i u drugim selima Zaglavka i Budžaka.

Istraživanja novijeg datuma vršili su Nemci i naši privatni koncesionari, a vezana su za period između dva svetska rata, kao i u vreme njihovog trajanja. Radovi ovog tipa vršeni su u okolini Gradišta, Gabrovnice, Papratne, Inovske i Štitarske reke, na desnoj obali Timoka, od Balta Berilovca, do Gabrovnice. Prva istraživanja ležišta gvožđa, prema dokumentaciji, vršio je D.Antula, 1912. godine, u okolini Aldinca. Istraživanja su nastavljena posle Drugog svetskog rata, a tragalo se za uranom, bizmutom i zlatom.

Rudarsko - topioničarski basen Bor je od 1956 - 1958. godine izvodio istražne radove u okolini Aldinca (Aljin dol), koji su ukazali na visoke sadržaje zlata, srebra bakra i bizmuta. Godine 1963. stručnjaci Zavoda za privredni razvoj sreza Zaječar i Zavoda za nuklearne sirovine iz Beograda, vršili su geološko - geofizička istraživanja rudnih pojava gvožđa. U izveštajima ovih institucija, ističe se da je kod Aldinca i Repušnice uitvrđeno više izdanaka kvalitetne rude gvožđa, debljine tri metra. Gvožđe se nalazi u zoni granite, gabra, i kristalnih škriljaca, a rudni minerali su hematit, magnetit i limonit. Magnetit se javlja u vidu sočiva, a hematit i limonit u vidu žice. Značajnih ležišta gvožđa, kvalitetnih vrednosti, kao u Aldincu i Repušnici ima u Gradištu, Starom i Novom Koritu, Dejanovcu, Papratni i Gabrovnici. Primarna ležišta molibdena javljaju se kao ležišta sa neznatnim sadržajem zlata, bakra i srebra, i kao uransko - molibdenska ležišta.

Pored postojećih ležišta u Mezdreji, Inovskoj reci i Gabrovnici, gde su i izvođeni istražni i eksploatacioni radovi za vreme rada rudnika uranijuma, postoji veliki broj uranijumskih pojava, čija ekonomska vrednost nije pouzdano utvrđena, a najvažnije su u Radičevcu, Aldinoj reci i Papratni. Ležište mangana nalazi se na samoj srpsko - bugarskoj granici, južno od Pisane bukve. Prema dosadašnjim saznanjima, ima visoke koncentracije metala, pa je s tog stanovišta Preporučljivo njihovo istraživanje i eksploatacija
.Vredno je još napomenuti aluvijalne nanose Crnorečke, Aldine, Inovske, Gabrovničke, Žukovske, Berčinovačke i Jelašničke reke.

KOLIKE SU REZERVE UGLJA U OPŠTINI KNJAŽEVAC

Nebojša Đorđević    Baština

Dugi niz godina su rudnici uglja u ovoj opštini bili jedina privredna delatnost. Svi su zatvoreni neopravdano. Nekada je dan rudara (06.08.) za većinu ljudi ovog kraja bio svetkovina (programi, nagrade, priznanja, sportske igre), a danas se toga seća samo mali broj rudarskih penzionera.

Dokumentacija inženjera rudarstva i geologije, koji su vršili ispitivanja i utvrđivanje rezervi, pokazuju da potencijalne rezerve svih vrsta uglja (kameni, mrki, lignit, antracit) na području ove opštine iznose oko 200 miliona tona. U Vlaškom polju (1950 - 1962, i primitivna eksploatacija od 1991 - 1995), npr. «leži» oko tri miliona tona kamenog uglja, čija je kalorična vrednost od 5 - 6 hiljada kalorija. Ako bi rudari, godišnje prosečno iskopavali 100.000 tona sa ovog nalazišta, rudnik bi mogao da radi u narednih 30 godina.

U bivšem rudniku uglja “Dobra sreća” u Vini (1896 -1972), ispitane rezerve se procenjuju na oko 1,5 miliona tona, što uz godišnju eksploataciju od 100.000 tona “dozvoljava” rad u narednih 15 godina.

U ležištu kamenog uglja, u Podvisu (1884 -1968), postojeće rezerve su dosta iscrpljene, nove nisu potvrđene, što ne znači da ne postoji mogućnost za ispitivanje i utvrđivanje novih. Slična je situacija i sa ležištima na Tresibabi (1887, u sastavu rudnika “Podvis”). za koje nema podataka o ležištima viših kategorija.

Kameni ugalj iz bivših rudnika sa teritorije knjaževačke opštine, što se tiče mogućnosti za koksovanje, predstavlja izuzetno vrednu sirovinu, uz mali nedostatak: poseduje relativno visoku koncentraciju sumpora i pepela, što se može otkloniti kvalitetnom separacijom.

Mrkog uglja ima na području Trgovišta, Dubrave (1922 -1959, istraživanja iz 1976. godine pokazala da ovaj rudnik ima perspektivu) i Jelašnice. Utvrđene rezerve viših kategorija “kreću se” oko 5 miliona tona, a potencijalne rezerve dostižu vrednost, čak do 30 miliona tona. Mrko lignitski ugalj sa ovog područja predstavljao bi najpre, ogrevsku sirovinu za široku potrošnju.

Ležišta antracita, nalaze se na području bivšeg rudnika u Ćuštici, a rezerve nižih kategorija, procenjuju se se na pet miliona tona. Može se slobodno reći da je antracit sa ove teritorije najkvalitetniji. Ima ga još i na području Ošljana, kao i u okolini Kalne.

Jedan od glavnih razloga zatvaranja ovih rudnika su slabija tražnja za ogrevom (prelazak na druge energente), modernizacija železnice (dizel i električne lokomotive) i nesreće koje su se događale u ovim rudnicima.

Neopravdano i ishitreno zatvaranje ovih rudnika, doprineli su stagniranju privrede knjaževačke opštine (neko vreme rudarstvo je bilo i jedina privredna grana), odnosno prestruktuiranju u druge grane, gde danas situacija nije nimalo ružičasta, a s obzirom na kapacitete i kvalitet rude u ovom kraju, njihovo oživljavanje bi bio pravi potez, kao i perspektiva.

VUKOV SABOR OD 14. DO 20.09.

Aleksandra Radovanović    Baština, Kultura, Vesti

Jedna od najstarijih manifestacija u kulturi Srba, Vukov sabor, u čast velikana srpske kulture Vuka Karadžića, biće održan 75. put tokom sledeće sedmice u njegovom zavičajnom Jadru.
Ovogodišnji sabor, čiji će program trajati od ponedeljka 14. do nedelje 20. septembra, održava se pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture, u organizaciji grada Loznica i ovdašnjeg Centra za kulturu Vuk Karadžić, a uz pomoć donatora. Kako je najavila direktorka Centra za kulturu Dajana Đedović, tokom višednevne manifestacije biće izvedeno 15 programa - u Loznici, Tršiću i Beogradu. Raznovrsni kulturno-umetnički programi će se odvijati sve do nedelje, kada će u Tršiću na centralnoj svečanosti nastupiti Nacionalni ansambl Kolo, a saborsku besedu će, kako je najavila Đedovićeva, održati specijalni savetnik ministra kulture Zoran Hamović.

Završnog dana sabora u Tršiću će biti priređen centralni program, rekla je ona, dodajući da su prvu tematsku celinu pod nazivom Moj grad, srpski Beč priredile profesorke Instituta za slavistiku Univerziteta u Beču Gordana Ilić-Marković i Ana Krečmer, sa grupom svojih studenata.

Biće to prilika da se publici u Loznici približe pojedinosti iz života i stvaralaštva znamenitih Srba, koji su zbog studija ili posla bili vezani za Beč u periodu od XVIII do kraja druge decenije XX veka, rekla je ona. Na taj način biće predstavljen Vuk, njegova ćerka Mina, supruga Ana, zatim Dositej Obradović, Jovan Cvijić, Milutin Milanković i niz drugih ličnosti, velikana srpske kulture, nauke i umetnosti, od kojih su mnogi značajni i za Evropu i za svet, navela je Đedovićeva.

Takođe, u okviru ciklusa Baština , dokumentarnom izložbom u Loznici, pod naslovom Vuku, srpski narod , prvi put će biti prikazan rad Odbora za podizanje spomenika Vuku Karadžiću u Beogradu, od 1931. do 1939. godine. Autor izložbe je kustos istoričar u Muzeju Jadra Dragica Petrović, navela je ona i podsetila da je zaslugom odbora, Vuku u čast podignut spomenik u Beogradu, u Tršiću izgrađena Spomen-kuća, utemljen sam Vukov sabor, a Lozničanima darivan dom kulture.

Izvor: RTV Pink

7 IMENA, 15 ROĐENDANA

Mirjana Živić - Mitić    Baština

VELIKE mistifikacije koje prate ličnost i biografiju Josipa Broza, čemu je i sam doprinosio, počivaju već na samoj činjenici da je imao 15 datuma rođenja. Većinu je lično saopštavao ili svojeručno upisivao u dokumenta, kao i sedam različitih imena, pod kojima se vodio. Ovo su samo neka od novih, zapanjujućih i prvi put objavljenih detalja u knjizi “Tito tajna veka”, Pere Simića, koju je objavila kompanija “Novosti”. Ovo nesvakidašnje, istovremeno pouzdano i intrigantno delo, od srede je na svim kioscima. Sudeći prema prvim interesovanjima čitalaca, ovaj bestseler, sva je prilika, ponoviće uspeh prvog izdanja koje je samo za desetak dana prodato u tiražu od čak 15.000 primeraka.

U brojnim sačuvanim dokumentima, od svedočanstva Niže pučke škole u Kumrovcu i Šegrtske škole u Sisku, preko spisa austrougarske vojske, do izveštaja zagrebačke policije navedeni su različiti datumi njegovog rođenja: 7. maj 1892, 1. maj 1892, 7. maj 1893, 25. maj 1893, 12. mart 1892, 10. juni 1892, mart 1892…. U poverljivoj autobiografiji, koju je po nalogu Kominterne 1935. napisao u Moskvi, kao datum rođenja Tito je naveo samo godinu 1892, a onda dvojku pretvorio u trojku. U enciklopediji “Ko je ko u Americi”, objavljenoj 1949, s Brozovim znanjem i odobrenjem napisano je da je “rođen 1890. godine”. U drugom izdanju ove knjige, takođe uz Titovu saglasnost rečeno je da je to bilo 1892.
Novi datum rođenja Tito je lično obelodanio 1952. godine. U autobiografiji pripremljenoj u saradnji sa svojim prvim biografom Vladimirom Dedijerom, u američkom “Lajfu” tvrdio je: “Rodio sam se kao Josip Broz 25. maja 1892. u hrvatskom selu Kumrovec, koji leži u kraju po imenu Zagorje (zemlja iza gora).” Već sledeće godine, međutim, u jugoslovenskom izdanju iste autobiografije, koja je objavljena kao autorsko delo Dedijera, saopšteno je da nije rođen 25. već 7. maja 1892. Pri tom je svom biografu garantovao
da su sve činjenice prezentirane u ovoj knjizi “tačno utvrđene i iznete”.

U toku Drugog svetskog rata sovjetski obaveštajac Ivan Krajačić i šef mladih komunista Ivo Lola Ribar pronašli su austrougarski vojni dokument u kome je pisalo da je Broz rođen 25. maja 1892, i prosledili ga vrhovnom komandantu. Titu se to učinilo autentičnim, pa je tako ovaj datum prihvatio kao dan svog rođenja. Posle rata njegov zemljak i prijatelj Antun Augustinčić, na osnovu crkvene krštenice ustanovio je da je Broz rođen 7. a ne 25. maja, ali da jugoslovenski predsednik nije bio voljan da se odrekne tek ustanovljenog “dobrog običaja”. I tako je Tito gotovo pune četiri decenije, sve do svoje smrti i formalno imao dva datum rođenja, 7. i 25. maj 1892. Na sva nagađanja o datumu rođenja Tito nije davao ni pet para.

Slična misterija vezana je i za njegovo ime i prezime, koje se, od prilike do prilike navodi kao: “Josip Broz, Jozef Broz, Josif Broz, Josef Broz, Josif Brozović, Ivan Broz, Josip Brozović Tito. Licitiranja o njegovoj ličnosti trajala su decenijama. Jedni su se kleli da je Poljak jevrejskog porekla, drugi da je Rus, treći da je ruski Nemac, četvrti da je sigurni Mađar, peti da je Čeh… Italijanski nedeljnik “Đente” napisao je da reč o punokrvnom Italijanu rođenom u Trentu, dok je bečki “Kurir” lansirao vest da je Tito Austrijanac rođen u Beču. I njegov najpoznatiji pseudonim Tito prate velike dileme, najviše zbog toga što nikada nije do kraja razrešeno ni njegovo poreklo, ni značenje.

I AMERIKANAC I ŽENA

ZA vreme rata “Njujork tajms” je pisao da se iza Tita krije tada poznati američki komunista Beker, a zatim tvrdio da je reč o nekom “mađarskom komunisti” posle čega je usledilo još jedno otkriće uglednog lista u kome se iza naziva krije bivši savetnik sovjetske ambasade u Beogradu Ivan Mihajlovič Lebedev. U to doba najmaštovitiji je bio američki novinar Silir Sulcberger sa pričom koju je razglasio na sve strane da se iza Tita krije - žena!

NESUĐENI NOBELOVAC

Sredinom 1973. godine jugoslovenska diplomatija je, otkriva Simić, pokrenula jednu od najvećih akcija u svojoj istoriji. Na najvišem državno-partijskom nivou rešeno je da se “sondira teren”, da Tita za Nobelovu nagradu za mir, pored ostalih, predlože i Vili Brant, premijer Indije Indira Gandi, etiopski suveren car Hajle Selasije, bivši generalni sekretar Ujedinjenih nacija U Tant, predsednik Finske Urho Kekonen, predsednik Tunisa Habib Burgiba, intalijanski političar Pjetro Neni, i predsednik Svetskog i evropskog kongresa Naum Goldman.
Ispostavilo se na kraju da niko od ovih svetskih zvaničnika nije podržao Titovu kandidaturu, a nisu ga podržale ni dve najveće verske organizacije u zemlji, pravoslavna i rimokatolička. Akcija je završena fijaskom, Tito je umesto Nobelove dobio utešnu Nehruovu nagradu za međunarodno razumevanje.

Izvor: Večernje novosti D. Bt.

KNJAŽEVAC NEKAD I SAD - OPŠTINSKA ZGRADA S POČETKA XX VEKA

Dragić Đorđević    Baština

Zgrada opštine, zidana je 1903. godine iz sredstava tadašnjeg opštinskog budžeta i imala je samo jedan sprat, na mestu gde je i pre toga bio objekat iste namene, ali skromnih razmera. Iza nje, nalazila se štala za konje, koji su upotrebljavani za prevoz pokojnika. Za vreme zidanja novog zdanja, sedište opštinske uprave bilo je u hotelu “Pariz”, a tokom Prvog svetskog rata, u zgradi je bilo stovarište hrane i glavna vojna stanica.
Tadašnja opština imala je predsednika i četiri kmeta.

Najviši organ opštine, bila je Skupština, koja je birana, skoro na isti način, kao u današnje vreme. Predsednik opštine, iako je imao je prilično velika ovašćenja, u mnogome je zavisio od tadašnjih političkih prvaka, te nije mogao da donese odluku, ako ih predhodno ne konsultuje,kao i lokalnog protu, Kmetovi, koji su imali, takođe, velika ovlašćenja , birani su iz reda odbornika. Svaki kmet je imao svoj rejon, koji je obilazio u ranim jutarnjim satima, noseći sa sobom štap, kojim je ponekad i tukao krivce. Kmetovi su bili odgovorni za red i čistoću u gradu, kao i za bezbednost građana. Imali su ovlašćenja i da saslušavaju izgrednike, koji su krali ili činili štetu u polju. Izricali su kazne, jer u to vreme nije postojao sudija za prekršaje.

U opštini su postojali panduri, koji su uručivali pozive građanima i služili tadašnje činovništvo. Razlikovali su se od običnih seljaka, samo po šajkači sa ctvenim obodom. Postojala je igradska straža i oni su, pored žandamerije kontrolisali ponašanje građana, podnosili prijave za nanetu štetu državnoj imovini, a nosili su dugačke puške iz Prvog svetskog rata.

U stambenim zgradama nije bila uvedena voda, ali su postojale ulične česme, odakle su građani nosili vodu za svoje potrebe, mada je veći broj domaćinstava imao svoje bunare.

Neposredno posle završetka Drugog svetskog rata, nadzidan je sprat i zgrada je, takođe produžena, u kojoj su se, takođe nalazili i SUP i sud, a u zadnjem delu kancelarije komunalnog preduzeća. Za pitanje Roma, bio je zadužen, njihov sunarodnik, koji je sa njima i održavao kontakt.

Danas u ovoj zgradi, rade službenici opštine i inspekcijske službe, Turističke organizacije, JP “Stara planine” i JP “Toplane”.